Tibbiyot sohasida kislorod bilan ishlashda xavfli omillar va xavfsizlik choralari
11.10.2020 | scis.uz

Tibbiyot sohasida kislorod bilan ishlashda xavfli
omillar va xavfsizlik choralari

 

       Tibbiyot maqsadlarida ishlatiladigan siqilgan kislorodning xavfli omillari - bu uning tez yonish xususiyati, shu jumladan, yongʼinga xavfliligi va portlovchi gaz xususiyatlariga ega ekanligi hisoblanadi.

      Kislorod kimyoviy element sifatida toksik xususiyatga ega emas, u oʼz-oʼzidan portlamaydi va yonmaydi, ammo u kuchli oksidlovchi hisoblanadi va turli materiallarning yonishini faollashtiradi. Tibbiy maqsadlarda ishlatiladigan siqilgan kislorod balloni 15-20 MPaga teng yuqori bosimga ega. Siqilgan kislorod ballonlari koʼk (havo) rangda boʼladi hamda qora rangdagi «Kislorod» yozuvi bilan belgilanadi.

      Yogʼ va moylar bilan reaktsiyaga kirishganda, kislorod issiqlik chiqishi bilan darhol oksidlanadi, bu esa yongʼin va portlashga olib keladi.

      Kislorod ballonlarini saqlash va ulardan foydalanishga faqatgina ularning barqaror, yiqilishiga yoʼl qoʼyilmagan (tik) holatdagina ruxsat etiladi. Kislorod ballonlari yaqinida chekish, ochiq olov manbalaridan foydalanish mumkin emas.

     Yodingizda tuting!

    Kislorod ballonlaridan foydalanilganda, asbob-uskunalar, xodimlarning qoʼllari va kiyimlari yogʼ va moydan tozalangan boʼlishi lozim! Kislorod ballonlari bilan ishlashda spirt, leykoplaster, dezinfektsiyalash vositasi yoki boshqa yonishi mumkin boʼlgan manbalarni ishlatish taʼqiqlanadi. Sintetik matodan tikilgan kiyimlarda ishlash mumkin emas.

    Kislorod ballonlari joylashgan xonada tez yonuvchan moddalar mavjud boʼlmasligi, ochiq shamollatish, xonadagi havoni boshqarish uchun vositalarning boʼlishligi, shuningdek, u yerdagi odamlar sonini cheklash lozim. Yongʼinlarning oldini olish uchun atrof-muhitdagi kislorod miqdori hajm boʼyicha 23% dan oshmasligi kerak. Xonadagi kislorod miqdorining yuqori boʼlishi uchqunsiz yongʼin chiqishiga olib kelishi mumkin! Kislorod saqlanadigan xonani tozalash toza suv va oddiy mato yordamida amalga oshiriladi.

    Ballondagi kran reduktorining ventili, bosim keskin koʼtarilishining oldini olish uchun, kislorod yuborishdan oldin va keyin u asta-sekinlik bilan ochiladi. Manometrni kuzatib boring! Ventilni ochish uchun bolgʼa ishlatish mumkin emas. Ventilь ishlamay qolganda ballonga, «Ehtiyot boʼling, nuqsonli ventilь. Ballon toʼliq» deb yozib qoʼyiladi. «Kislorod» yoki «Moy xavfli» yozuvi boʼlmagan bosim oʼlchagichlari (manometr)dan foydalanish taqiqlanadi. Ventilni ochish vaqtida reduktor va kislorod yetkazib beruvchi liniyaning roʼparasida turish mumkin emas. Kislorodni havoga chiqarmang! Bu sizning kiyimlaringiz va binolaringizda toʼplanib, yongʼin yoki portlashga olib kelishi mumkin!

    Kislorod ballonlari va kislorod quvurlarini issiqlik manbalaridan saqlash, shuningdek, atmosfera omillaridan va isitishdan himoyalangan boʼlishi kerak, chunki isitilgan kislorod (50°S dan yuqori) ventilь muhrini teshishi yoki uni yirtib yuborishi mumkin!

    Ballonlar ishlatilgandan soʼng, ozroq qoldiq bosim bilan toʼldirish uchun topshiriladi. Ballonda taxminan 3-5 Mpa bosim qolishi uchun bosim oʼlchagichni (manometr) kuzatib boring. Bu oʼz navbatida ballon ichiga tibbiy kislorodni ifloslantiradigan havo kirishiga toʼsqinlik qiladi. Bunday ballonlar boʼr bilan «Boʼsh» deb belgilanishi kerak.

   Ballonlardagi tibbiyot kislorodi, har qanday dori singari ishlab chiqaruvchining pasportiga, yaroqlilik muddatiga, guvohnoma va muvofiqlik sertifikatiga ega boʼladi. Kislorod uskunasidan faqat vakolatli xizmat koʼrsatish mutaxassisi tomonidan xizmat koʼrsatiladi.

    Kislorod terapiyasi uchun, uning usullaridan qatʼiy nazar, faqat tibbiyot kislorodidan foydalanishga ruxsat beriladi. Аmaldagi davlat standartlariga muvofiq, tibbiyot kislorodi

99% kislorod, 1% azotga ega boʼlishi hamda boshqa gazsimon aralashmalarga (karbonat angidrid, metan, vodorod sulfidi) ega boʼlmasligi kerak. Organoleptik jihatdan - bu rangsiz, taʼmsiz va hidsiz gazdir. Tibbiyot kislorodi ballonlari 40 litr sigʼimga ega va 15 Mpa (150kgs/sm2) bosimdagi gazsimon kislorodni oʼz ichiga oladi.

Kislorod ballonlarda yuqori bosim ostidagi boʼlganligi sababli, kislorodni ishlatish, saqlash va tashish bilan shugʼullanadigan barcha shaxslar va birinchi navbatda, shifokorlar ushbu faoliyat bilan bogʼliq asosiy talablar va xavfsizlik qoidalarini bilishlari lozim.
      Tibbiyot kislorodi bilan toʼldirilgan ballonlar koʼk rangga boʼyalgan hamda qora rangdagi «kislorod» va «M» harfi bilan etiketlangan boʼlishi kerak. Kislorodni 2-3 atmdan koʼp boʼlmagan bosimda ishlatish mumkinligi sababli, bosimni pasaytirish uchun ballonga maxsus qurilma - reduktor ulanadi.
     Kislorod ballonlaridan foydalanishda ayrim ehtiyot choralari koʼrilsagina, uni ishlatish xavfsizdir. Shu bilan birga, ularga ehtiyotsizlik bilan munosabatda boʼlish kutilmagan salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin (portlash va boshqalar).

    Siqilgan gazsimon kislorod yogʼ va moylar bilan reaktsiyaga kirishganda ular bilan faol birikib, yongʼin va portlashni yuzaga keltiradi. Ballon saqlanadigan xonada chekish qatʼiyan man etiladi. Ballonni tebranish va turli zarbalardan himoya qilish kerak. Uni salqin joydagi devorga oʼrnatib, tik (vertikal) holda saqlanadi. Ballon ventilini (qopqogʼini) ochganda, unga yuz tomoni bilan qarab turish tavsiya etilmaydi, chunki kuchli kislorod oqimi koʼzlarning shilliq qavatining kuyishiga va koʼrish qobiliyatiga zarar yetkazishi mumkin.

    Kislorod balloni portlaganda boʼlaklarga parchalanib ketadi. Yongʼin chiqishi xavfini oldini olish, baxtsiz hodisalarni bartaraf etish uchun kislorod balloni saqlanadigan har qanday xonada oʼt oʼchirish vositalari boʼlishi kerak. Kislorod ballonlari maxsus moʼljallangan, chekish qatʼiyan man etilgan xonalarda saqlanishi kerak. Kislorod ballonlarini issiqlik moslamalari yaqinida va quyosh nurlari tushadigan joylarda saqlash mumkin emas.

    Kislorod balloni bilan ishlashda qoʼllar toza (krem va boshqa moylardan tozalangan) boʼlishi kerak, qoʼllarni spirt bilan artish mumkin emas. Giperbarik oksigenatsiyadan oldin, bemorning yuzida kosmetik moddalar yoʼqligiga ishonch hosil qilish kerak.

   Tibbiyot kislorodi bilan ishlashda xavfsizlik talablari

    Kislorod ballonlarda 15 Mpa (150kgs/sm2) bosim ostida saqlanadi va tashiladi. Ballonlarda ishlab chiqaruvchi zavodning tovar belgisi, ballonning raqami, ogʼirligi, ishlab chiqarilgan sanasi va texnik koʼrikdan oʼtgan davri koʼrsatilgan marka mavjud boʼladi.

 

Diqqat!

   Siqilgan kislorod portlash xususiyatiga ega. Kislorod ballonlaridan foydalanganda quyidagi qoidalarga qatʼiy rioya qilinishi zarur:

  • Ballon metall moslamaga oʼrnatilgan va kamar yoki zanjir bilan qotirilgan boʼlishi kerak.
  • Ballon isitish moslamalaridan kamida 1 metr va ochiq olov manbalaridan 5 metr masofada oʼrnatilishi kerak.
  • Ballon quyosh nurlarining toʼgʼridan-toʼgʼri taʼsiridan himoyalangan boʼlishi kerak.
  • Hech qachon moyni ballon shtutseriga kirishiga yoʼl qoʼyib boʼlmaydi.
  • Ballondan boshqa tizimga gazni faqatgina shu tizimdagi bosim uchun moʼljallab oʼrnatilgan bosim oʼlchagichli (manometr), bosim oʼtkazgich (reduktor) orqali oʼtkazish mumkin.
  • Gaz chiqarilishi vaqtida ballon shunday joylashtirilishi kerakki, bunda shtutserning chiqish teshigi ishchidan boshqa tomonga yoʼnaltirilmogʼi lozim.
  • Texnik koʼrikdan oʼtish muddati tugagan, ustki korpusi yoki ventili shikastlangan, rangi yoki yozuvi qoidalarga toʼgʼri kelmaydigan ballonlardan foydalanish taqiqlanadi.
  • Kislorod balloni bilan ishlaganda qoʼllarga yogʼli krem surtish taqiqlanadi.
  • Kislorodni qabul qilishda xavfsizlik qoidalariga rioya qiling - kislorod shilliq pardalarni kuyishiga olib keladi.
  • Uy sharoitida hamda tibbiyot xodimlarining nazoratisiz kislorod ballonidan foydalanish taqiqlanadi.